زندگینامه تیمور لنگ

ﻣﻘﺪﻣﻪ ﺍﻣﯿﺮ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﮔﻮﺭﮐﺎﻧﯽ ﯾﺎ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﻟﻨﮓ ( ۸۰۷ - ۷۷۱ ﻕ / ۱۴۰۵- ۱۳۶۹ ﻡ /.۷۴۸ - ۷۸۳ﻫـ. ﺵ ) ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﭘﺎﺩﺷﺎﻩ ﮔﻮﺭﮐﺎﻧﯽ ﻭ ﻣﻮﺳﺲ ﺍﯾﻦ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﮐﻪ ﺍﺯ ۷۷۱ ﺗﺎ ۸۰۷ ﻫـ. ﻕ . (۷۴۸ - ۷۸۳ﻫـ. ﺵ ) ﺩﺭ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﻤﺎﻟﮏ ﺁﺳﯿﺎ ﺑﺎ ﮐﻤﺎﻝ ﻗﺪﺭﺕ ﻭ ﻋﻈﻤﺖ ﭘﺎﺩﺷﺎﻫﯽ ﮐﺮﺩ . ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺩﺭ ﺯﺑﺎﻥ ﺍﺯﺑﮑﯽ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎﯼ « ﺁﻫﻦ » ﺍﺳﺖ ﻭ ﺍﺯ ﺍﻭ ﺑﺎ ﺍﻟﻘﺎﺏ « ﺍﻣﯿﺮ ﺗﯿﻤﻮﺭ » ، «ﺗﯿﻤﻮﺭ ﻟﻨﮓ » ، «ﺗﯿﻤﻮﺭ ﮔﻮﺭﮐﺎﻥ » ﻭ «ﺻﺎﺣﺒﻘﺮﺍﻥ » ﯾﺎﺩ ﺷﺪﻩﺍﺳﺖ ﻭ ﺍﺭﻭﭘﺎﺋﯿﺎﻥ ﺑﻪ ﺍﻭ « ﺗﺎﻣﺮﻻﻥ » ( Tamerlane ) ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ. ﺍﻣﯿﺮ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﭘﺴﺮ ﺍﻣﯿﺮ ﺗﺮﺍﻏﺎﯼ، ﻓﺮﻣﺎﻧﺮﻭﺍﯼ ﮐﺶ ﺗﺮﮐﺴﺘﺎﻥ ﺑﻮﺩ. ﻭﯼ ﺩﺭ۲۵ ﺷﻌﺒﺎﻥ ۷۳۶ ﻩ.ﻕ ( ۷۱۴ﻫـ. ﺵ ) ﺩﺭ ﻫﻤﺎﻥ ﺷﻬﺮ ﮐﺶ ﺑﻪﺩﻧﯿﺎ ﺁﻣﺪ . ﻃﺎﯾﻔﻪﺍﺵ ﺍﺯ ﺷﺎ ﺧﻪ « ﺗﺎﺗﺎﺭ » ﺗﺮﮐﺴﺘﺎﻥ ﺑﻮﺩ ﻭﻟﯽ ﺩﺭ ﺁﻥ ﺯﻣﺎﻥ ﻭﺍﺑﺴﺘﮕﯽ ﺑﻪ ﻗﻮﻡ ﻣﻐﻮﻝ ﮐﻪ ﭼﻨﮕﯿﺰﺧﺎﻥ ﻧﺎﻡ ﺁﻭﺭﺗﺮﯾﻦ ﺁﻥ ﺑﻮﺩ ﻧﻮﻋﯽ ﺍﻓﺘﺨﺎﺭ ﺑﻪ ﺣﺴﺎﺏ ﻣﯽﺁﻣﺪ ﺍﺯ ﺍﯾﻦ ﺭﻭﯼ « ﺍﻣﯿﺮ ﺗﯿﻤﻮﺭ » ﺗﺒﺎﺭﺵ ﺭﺍ ﺑﻪ « ﭼﻨﮕﯿﺰﺧﺎﻥ » ﻭ ﻗﻮﻡ ﻣﻐﻮﻝ ﻣﯽﺭﺳﺎﻧﺪ. ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺍﺑﻦ ﻋﺮﺑﺸﺎﻩ ﺗﺎﺭﯾﺦﻧﮕﺎﺭ ﺁﻥﺯﻣﺎﻥ، ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺩﺭ ﺯﻣﺎﻥ ﮐﻮﺩﮐﯽ ﺯﺧﻢ ﺑﺮﺩﺍﺷﺖ ﻭ ﻟﻨﮓ ﺷﺪ. ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺭﻭﺍﯾﺎﺕ ﺩﯾﮕﺮ ﻭﯼ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۷۶۴ ﻩ.ﻕ ( ۷۴۱ﻫـ. ﺵ ) ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﺍﺳﺘﻤﺪﺍﺩ ﺍﻣﯿﺮ ﺳﯿﺴﺘﺎﻥ ﺑﻪ ﮐﻤﮏ ﺍﻭ ﺷﺘﺎﻓﺖ ﻭ ﺩﺭ ﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻨﺶ ﺯﺧﻤﯽ ﺷﺪ ﻭﻟﯽ ﭘﺎﯾﺶ ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﺑﻬﺒﻮﺩﯼ ﺍﯾﻦ ﺯﺧﻢ ﻫﻢ ﺑﺮﺍﯼ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﻟﻨﮕﯿﺪ. ﺷﻬﺮﺕ ﺍﻣﯿﺮﺗﯿﻤﻮﺭ ﺍﺯ ﻓﺘﺢ ﺧﻮﺍﺭﺯﻡ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۷۸۱ ﻫـ.ﻕ ( ۷۵۸ﻫـ .ﺵ ) ﺁﻏﺎﺯ ﺷﺪ. ﺳﺎﻝ ۷۸۱ ( ۷۵۸ﻫـ. ﺵ ) ﺍﻣﯿﺮﺗﯿﻤﻮﺭ ﺧﺮﺍﺳﺎﻥ ﺭﺍ ﺗﺴﺨﯿﺮ ﻧﻤﻮﺩ ﻭ ﺳﺎﻝ ۷۸۴ ( ۷۶۱ﻫـ .ﺵ ) ﮔﺮﮔﺎﻥ، ﻣﺎﺯﻧﺪﺭﺍﻥ، ﺳﯿﺴﺘﺎﻥ ﻭ ﻫﺮﺍﺕ ﺭﺍ ﮔﺸﻮﺩ ﻭ ﺁﻝ ﮐﺮﺕ ﺭﺍﺑﻪ ﺗﺼﺮﻑ ﺩﺭ ﺁﻭﺭﺩ . ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۸۰۰ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺳﺮﺯﻣﯿﻦ ﻓﺎﺭﺱ، ﺑﺨﺸﯽ ﺍﺯ ﻋﺮﺍﻕ، ﻟﺮﺳﺘﺎﻥ ﻭ ﺁﺫﺭﺑﺎﯾﺠﺎﻥ ﺭﺍ ﮔﺮﻓﺖ ﻭ ﺳﻠﺴﻠﻪٔ ﺟﻼﯾﺮﯾﺎﻥ ﺭﺍ ﻧﯿﺰ ﻣﻨﻘﺮﺽ ﮐﺮﺩ، ﺑﻌﺪ ﺭﻭ ﺑﻪ ﺧﺰﺭ ﻧﻬﺎﺩ ﻭ ﺍﻫﺎﻟﯽ ﺑﺮﺧﯽ ﺍﺯ ﺷﻬﺮﻫﺎﯼ ﺁﻥ ﺭﺍ ﺑﻪ ﻗﺘﻞ ﺭﺳﺎﻧﺪ. ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۷۹۵ ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﺍﻧﻘﺮﺍﺽ ﻣﻈﻔﺮﯾﺎﻥ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺁﺳﯿﺎﯼ ﮐﻮﭼﮏ ﺷﺪ، ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۸۰۰ ( ۷۷۶ﻫـ .ﺵ ) ﻫﻨﺪ ﺭﺍ ﻓﺘﺢ ﻭ ﺩﻫﻠﯽ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺗﺼﺮﻑ ﺩﺭ ﺁﻭﺭﺩ. ﺑﺎ ﻋﺜﻤﺎﻧﯿﺎﻥ ﻧﯿﺰ ﺟﻨﮕﻬﺎ ﮐﺮﺩ ﻭ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۸۰۴ ( ۷۸۰ﻫـ. ﺵ ) ﺑﺎﯾﺰﯾﺪ ﻋﺜﻤﺎﻧﯽ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺍﺳﺎﺭﺕ ﺩﺭ ﺁﻭﺭﺩ. ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۸۰۷ ( ۷۸۳ﻫـ. ﺵ ) ﺑﻪ ﺳﻤﺮﻗﻨﺪ ﭘﺎﯾﺘﺨﺖ ﺧﻮﯾﺶ ﺑﺮﮔﺸﺖ، ﻋﺰﻡ ﺗﺴﺨﯿﺮ ﭼﯿﻦ ﺭﺍ ﻧﻤﻮﺩ ﻭﻟﯽ ﺍﺟﻞ ﻣﻬﻠﺘﺶ ﻧﺪﺍﺩ ﻭ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۸۰۷ ( ۷۸۳ﻫـ. ﺵ ) ﺩﺭ ﺳﻦ ۷۱ ﺳﺎﻟﮕﯽ ﺩﺭ ﮔﺪﺷﺖ. ﺳﺎﻝﻫﺎﯼ ﺍﻭﻟﯿﻪ ﯾﮑﯽ ﺍﺯ ﺷﮕﻔﺖﺍﻧﮕﯿﺰﺗﺮﯾﻦ ﻭﯾﮋﮔﯽﻫﺎﯼ ﺗﯿﻤﻮﺭ، ﻓﺘﻮﺣﺎﺕ ﺍﻭ ﺩﺭ ﺳﻨﯿﻦ ﺑﺎﻻﺳﺖ. ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺍﺯ ﺍﺑﺘﺪﺍﯼ ﺟﻮﺍﻧﯽ، ﻫﯿﭻ ﻧﻘﺶ ﺟﺪﯼ ﻭ ﻣﻬﻤﯽ ﺩﺭ ﺗﺎﺭﯾﺦ ﺗﺤﻮﻻﺕ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺧﻮﺩ ﻧﺪﺍﺷﺖ. ﮔﻮﯾﯽ ﺗﻨﻬﺎ ﻧﻈﺎﺭﻩﮔﺮ ﺣﻮﺍﺩﺙ ﺑﻮﺩﻩﺍﺳﺖ ﻭ ﻣﻨﺘﻈﺮ. ﺑﺴﯿﺎﺭﯼ ﺭﺧﺪﺍﺩﻫﺎ ﺩﺭ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﻮﺟﻮﺩ ﺁﻣﺪ ﺍﻣﺎ ﺍﻭ ﻫﯿﭻ ﻭﺍﮐﻨﺸﯽ ﻧﺸﺎﻥ ﻧﺪﺍﺩ . ﺑﻪﻭﯾﮋﻩ ﺷﻮﺍﻫﺪ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﺯﯾﺎﺩﯼ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺭﺩ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺩﻗﺖ ﺑﻪ ﺗﺤﻮﻻﺕ ﺩﺍﺧﻠﯽ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻣﯽﻧﮕﺮﯾﺴﺖ ﻭ ﻣﻮﺍﻇﺐ ﺍﺧﺘﻼﻓﺎﺕ ﻣﻮﺟﻮﺩ ﻣﯿﺎﻥ ﺷﺎﻫﺎﻥ ﻭ ﺳﺮﺩﺳﺘﮕﺎﻥ ﺍﯾﺮﺍﻧﯽ ﻭ ﻣﻐﻮﻝ ﺑﻮﺩ . ﺍﻭ ﻣﻨﺘﻈﺮ ﻓﺮﺻﺖ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﻮﺩ ﻭ ﺑﻪ ﺩﻗﺖ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎﯾﺶ ﺭﺍ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﮐﺮﺩﻩ ﺑﻮﺩ. ﺗﻨﻬﺎ ﺩﺭ ﺳﻨﯿﻦ ﺣﺪﻭﺩ ﭘﻨﺠﺎﻩ ﺳﺎﻟﮕﯽ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺎﮔﺎﻩ ﺍﯾﻦ ﭼﺸﻤﻪ ﺧﺮﻭﺷﺎﻥ ﺑﻪ ﺟﻮﺷﺶ ﺩﺭ ﻣﯽﺁﯾﺪ ﻭ ﺑﺨﺶ ﺑﺰﺭﮔﯽ ﺍﺯ ﺩﻧﯿﺎﯼ ﺁﻥ ﺯﻣﺎﻥ ﺭﺍ ﻓﺘﺢ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﻭ ﺑﻪ ﺧﺎﮎ ﻭ ﺧﻮﻥ ﻣﯽﮐﺸﺪ . ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺩﺭ ﺧﺎﻧﻮﺍﺩﻩﺍﯼ ﺍﺯ ﻗﺒﺎﯾﻞ ﺗﺮﮎ ﺩﺭ ﻓﺮﺍﺭﻭﺩ ( ﻣﺎﻭﺭﺍﺀﺍﻟﻨﻬﺮ ) ﻭ ﺩﺭ ﺷﻬﺮ « ﮐﺶ » - ﺍﺯ ﺗﻮﺍﺑﻊ ﺳﻤﺮﻗﻨﺪ ﺩﺭ ﺗﺮﮐﺴﺘﺎﻥ ( ﺁﺳﯿﺎﯼ ﻣﺮﮐﺰﯼ ﻭ ﺍﺯﺑﮑﺴﺘﺎﻥ ﻓﻌﻠﯽ )- ﺩﺭ ۷۳۶ ﻕ / ۱۳۳۵ ﻡ ﺩﯾﺪﻩ ﺑﻪ ﺟﻬﺎﻥ ﮔﺸﻮﺩ ﻭ ﺧﯿﻠﯽ ﺯﻭﺩ ﺩﺭ ﺳﻮﺍﺭﮐﺎﺭﯼ ﻭ ﺗﯿﺮ ﺍﻧﺪﺍﺯﯼ ﻣﻬﺎﺭﺕ ﯾﺎﻓﺖ. ﭘﺪﺭﺵ ﺗﺮﺍﻏﺎﯼ، ﺍﺯ ﺟﻨﮕﺠﻮﯾﺎﻥ ﺍﯾﻞ ﺑﺮﻻﺱ ﺑﻮﺩ ﮐﻪ ﻃﺎﯾﻔﻪﺍﺵ ﺩﺭ ﺍﯾﻦ ﻧﻮﺍﺣﯽ ﺍﺯ ﻗﺪﺭﺕ ﻭ ﻧﻔﻮﺫ ﻣﺤﻠﯽ ﺑﺮﺧﻮﺭﺩﺍﺭ ﺑﻮﺩﻧﺪ. ﺩﺭ ۷۶۱ ﻕ / ۱۳۶۰ ﻡ، ﻓﺮﺩﯼ ﺑﻪ ﻧﺎﻡ ﺗﻐﻠﻖ ﺗﯿﻤﻮﺭ، ﺍﺯ ﻧﻮﺍﺩﮔﺎﻥ ﺟﻐﺘﺎﯼ، ﺍﺯ ﺗﺮﮐﺴﺘﺎﻥ ﺑﻪ ﻣﺎﻭﺭﺍﺀﺍﻟﻨﻬﺮ ﻟﺸﮑﺮ ﮐﺸﯿﺪ. ﺣﺎﺟﯽ ﺑﺮﻻﺱ ﮐﻪ ﺩﻓﺎﻉ ﺍﺯ ﺷﻬﺮ ﮐﺶ - ﺑﻌﺪﻫﺎ ﺷﻬﺮ ﺳﺒﺰ ﺧﻮﺍﻧﺪﻩ ﺷﺪ - ﺭﺍ ﺩﺭ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺍﯾﻦ ﻣﻬﺎﺟﻢ ﺩﺷﻮﺍﺭ ﯾﺎﻓﺖ، ﺩﻓﺎﻉ ﺍﺯ ﻭﻻﯾﺖ ﺭﺍ ﺑﻪ ﭘﺴﺮ ﺗﺮﺍﻏﺎﯼ - ﺗﯿﻤﻮﺭ ﮔﻮﺭﮐﺎﻥ - ﺳﭙﺮﺩ . ﺗﯿﻤﻮﺭ ﮐﻪ ﺩﺭ ﭼﻨﯿﻦ ﺁﺷﻮﺑﯽ ﻗﺪﻡ ﺑﻪ ﺻﺤﻨﻪ ﺣﻮﺍﺩﺙ ﮔﺬﺍﺷﺖ ﺩﺭ ﺁﻥ ﻫﻨﮕﺎﻡ ۲۵ ﺳﺎﻝ ﺩﺍﺷﺖ. ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺗﻮﺍﻧﺴﺖ ﺑﺎ ﺯﯾﺮﮐﯽ ﻭ ﺳﯿﺎﺳﺖ، ﺍﺯ ﻫﻤﺎﻥ ﺁﻏﺎﺯ ﮐﺎﺭ، ﻭ ﺑﺎ ﺍﻇﻬﺎﺭ ﻃﺎﻋﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻬﺎﺟﻤﺎﻥ، ﺷﻬﺮ ﮐﺶ ﺭﺍ ﺍﺯ ﻗﺘﻞ ﻭ ﻏﺎﺭﺕ ﻧﺠﺎﺕ ﺩﻫﺪ. ﺳﭙﺲ ﺑﺎ ﺍﻣﯿﺮ ﺣﺴﯿﻦ - ﻧﻮﺍﺩﻩ ﻗﺰﻏﻦ ﺩﺭ ﮐﺎﺑﻞ - ﺑﻨﺎﯼ ﺩﻭﺳﺘﯽ ﮔﺬﺍﺷﺖ ﻭ ﺑﺎﻻﺧﺮﻩ ﺧﻮﺍﻫﺮ ﺍﻭ - ﺍﻭﻟﺠﺎﯼ ﺗﺮﮐﺎﻥ - ﺭﺍ ﺑﻪ ﻋﻘﺪ ﺍﺯﺩﻭﺍﺝ ﺧﻮﺩ ﺩﺭﺁﻭﺭﺩ. ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﻫﻤﯿﻦ ﺧﻮﯾﺸﺎﻭﻧﺪﯼ، ﺩﺭ ﺧﺎﻧﻮﺍﺩﻩ ﺍﻣﯿﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻪ «ﮔﻮﺭﮐﺎﻥ » - ﺩﺍﻣﺎﺩ - ﻣﺸﻬﻮﺭ ﺷﺪ. ﺑﺎ ﺍﯾﻦ ﺣﺎﻝ، ﺩﻭﺳﺘﯽ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺑﺎ ﺍﻣﯿﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﺩﯾﺮﯼ ﻧﭙﺎﯾﯿﺪ ﻭ ﺑﺎ ﻣﺮﮒ ﺍﻭﻟﺠﺎﯼ ﺗﺮﮐﺎﻥ، ﺟﻨﮓ ﺑﯿﻦ ﺍﯾﻦ ﺩﻭ ﺍﻣﯿﺮ ﺍﺟﺘﻨﺎﺏ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ ﺷﺪ. ﺩﺭ ﺁﺧﺮﯾﻦ ﻧﺒﺮﺩ، ﻗﻠﻌﻪ ﻫﻨﺪﻭﺍﻥ ﻧﺰﺩﯾﮏ ﺑﻠﺦ، ﺑﻪ ﻣﺤﺎﺻﺮﻩ ﺳﭙﺎﻩ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺩﺭﺁﻣﺪ ﻭ ﺍﻣﯿﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﻐﻠﻮﺏ ﻭ ﻣﻘﺘﻮﻝ ﺷﺪ . ﺑﺎ ﺍﯾﻦ ﭘﯿﺮﻭﺯﯼ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺩﺭ ﺑﻠﺦ ﺑﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺮﻭﺍﯾﯽ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﺭﺳﯿﺪ (ﺭﻣﻀﺎﻥ ۷۷۱ ﻕ/ﺁﻭﺭﯾﻞ ۱۳۷۰ ﻡ ) ﻭ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺻﺎﺣﺒﻘﺮﺍﻥ ﺧﻮﺍﻧﺪ. ﭼﻬﺎﺭ ﺗﻦ ﺍﺯ ﺯﻧﺎﻥ ﺍﻣﯿﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﺭﺍ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﺍﺯﺩﻭﺍﺝ ﺧﻮﺩ ﺩﺭﺁﻭﺭﺩ ﻭ ﺑﺎﻗﯽ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺳﺮﺩﺍﺭﺍﻥ ﺑﺨﺸﯿﺪ. ﭘﺲ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺑﻪ ﻣﺎﻭﺭﺍﺀﺍﻟﻨﻬﺮ ﺭﻓﺖ ﻭ ﺳﻤﺮﻗﻨﺪ ﺭﺍ ﭘﺎﯾﺘﺨﺖ ﺧﻮﯾﺶ ﺳﺎﺧﺖ. ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺩﺭ ﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﻭﺍﻟﯽ ﺳﯿﺴﺘﺎﻥ ﻧﯿﺰ ﭼﻨﺪ ﺯﺧﻢ ﺑﺮﺩﺍﺷﺖ، ﺩﻭ ﺍﻧﮕﺸﺖ ﺩﺳﺖ ﺭﺍﺳﺘﺶ ﻗﻄﻊ ﺷﺪ ﻭ ﭘﺎﯼ ﺭﺍﺳﺘﺶ ﭼﻨﺎﻥ ﺻﺪﻣﻪ ﺩﯾﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ ﭘﺎﯾﺎﻥ ﻋﻤﺮ ﻣﯽﻟﻨﮕﯿﺪ ﻭ ﺑﻪ ﺍﯾﻦ ﺩﻟﯿﻞ ﺑﻪ « ﺗﯿﻤﻮﺭ ﻟﻨﮓ » ﺷﻬﺮﺕ ﯾﺎﻓﺖ. ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﻗﺪﺭﺕ ﯾﺎﻓﺘﻨﺶ ﻭ ﯾﺎ ﺷﺎﯾﺪ ﺩﺭ ﺯﻣﺎﻥ ﺟﺎﻧﺸﯿﻨﺎﻧﺶ، ﻧﺴﺐ ﺍﻭ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺳﺮﺩﺍﺭ ﻭ ﺧﻮﯾﺸﺎﻭﻧﺪ ﻧﺰﺩﯾﮏ - ﻭ ﺷﺎﯾﺪ ﺍﻓﺴﺎﻧﻪﺍﯼ - ﭼﻨﮕﯿﺰ ﺧﺎﻥ ﻣﻐﻮﻝ ﻣﯽﺭﺳﺎﻧﺪﻧﺪ. ﺍﯾﻦ ﺑﺪﺍﻥ ﺟﻬﺖ ﺑﻮﺩ ﮐﻪ ﻣﯽﺧﻮﺍﺳﺘﻨﺪ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺟﺎﻧﺸﯿﻨﺎﻥ ﭼﻨﮕﯿﺰ ﻗﻠﻤﺪﺍﺩ ﮐﻨﻨﺪ. ﻟﺸﮕﺮ ﮐﺸﯽﻫﺎﯼ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﮐﻪ ﺩﺭ ﻋﯿﻦ ﺳﻠﺤﺸﻮﺭﯼ ﻭ ﺑﯽﺑﺎﮐﯽ، ﻓﺮﺩﯼ ﻫﻮﺷﯿﺎﺭ ﻭ ﻓﺮﺻﺖ ﻃﻠﺐ ﺑﻮﺩ، ﺗﻮﺍﻧﺴﺖ ﺑﻪ ﺯﻭﺩﯼ ﺑﺎ ﺷﮑﺴﺖ ﺍﻣﯿﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﺍﺯ ﻧﻮﺍﺩﮔﺎﻥ ﻗﺰﻏﻦ ﺩﺭ ﮐﺎﺑﻞ ﮐﻪ ﻣﺪﻋﯽ ﻣﻨﺼﺐ ﺍﺟﺪﺍﺩﯼ ﺧﻮﺩ ﺑﻮﺩ، ﺑﻠﺦ ﺭﺍ ﺗﺴﺨﯿﺮ ﺑﻪ ﺍﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻭ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻣﺴﺘﻘﻠﯽ ﺭﺍ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺩﻫﺪ «ﺭﻣﻀﺎﻥ ۷۷۱ ﻕ/ ﺁﻭﺭﯾﻞ ۱۳۷۰ ﻡ » ﺍﻭ ﺳﭙﺲ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ «ﺻﺎﺣﺒﻘﺮﺍﻥ » ﺧﻮﺍﻧﺪ . ﭘﺲ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﻃﯽ ﭘﻨﺞ ﺳﺎﻝ ﺍﺯ ۷۷۲ ﺗﺎ ۷۷۷ ﻕ / ۱۳۷۰ ﺗﺎ ۱۳۷۵ ﻡ، ﺳﻪ ﺑﺎﺭ ﺑﻪ ﺧﻮﺍﺭﺯﻡ ﻭ ﭘﻨﺞ ﺑﺎﺭ ﺑﻪ ﻗﻠﻤﺮﻭ ﺧﺎﻧﺎﻥ ﺟَﺜَﻪ ﺩﺭ ﺁﻥ ﺳﻮﯼ ﺳﯿﺤﻮﻥ ﻟﺸﮑﺮ ﮐﺸﯿﺪ. ﺑﺎ ﺍﯾﻦ ﻭﺟﻮﺩ ﻓﺘﺢ ﺧﻮﺍﺭﺯﻡ ﺩﻩ ﺳﺎﻝ ﭘﺲ ﺍﺯ ﺁﻏﺎﺯ ﺳﻠﻄﻨﺘﺶ ﻣﻤﮑﻦ ﺷﺪ ﻭ ﻋﺎﻗﺒﺖ ﺁﻧﺠﺎ ﺭﺍ ﻭﯾﺮﺍﻥ ﮐﺮﺩ. ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺩﺷﺖ ﻗﻔﭽﺎﻕ ﻭ ﻣﻐﻮﻟﺴﺘﺎﻥ ﺭﺍ ﻓﺘﺢ ﻧﻤﻮﺩ ﻭ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۷۸۳ ﻫﺠﺮﯼ ﻓﺮﺯﻧﺪ ﺩﻩ ﺳﺎﻟﻪ ﺧﻮﺩ، ﻣﯿﺮﺍﻧﺸﺎﻩ، ﺭﺍ ﺑﺎ ﺳﭙﺎﻫﯽ، ﻣﺎﻣﻮﺭ ﺗﺴﺨﯿﺮ ﺧﺮﺍﺳﺎﻥ ﮐﺮﺩ ﻭ ﺧﻮﺩ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﭘﯿﻮﺳﺖ. ﺗﯿﻤﻮﺭ ﻧﯿﺸﺎﺑﻮﺭ ﻭ ﻫﺮﺍﺕ ﺭﺍ ﺗﺼﺮﻑ ﮐﺮﺩ ﻭ ﺩﺭ ﻫﺮﺍﺕ ﺍﺯ ﺳﺮﻫﺎﯼ ﻣﺮﺩﻡ ﻣﻨﺎﺭﻩﻫﺎ ﺳﺎﺧﺖ. ﺳﭙﺲ ﻣﺎﺯﻧﺪﺭﺍﻥ ﺭﺍ ﮐﻪ ﺗﺎ ﺳﺎﻝ ۷۵۰ ﻫﺠﺮﯼ ﺩﺭ ﺗﺼﺮﻑ ﻣﻠﻮﮎ ﺑﺎﻭﻧﺪ ﺑﻮﺩ، ﺗﺴﺨﯿﺮ ﮐﺮﺩ. ﺣﻤﻠﻪ ﺳﻪ ﺳﺎﻟﻪ ﺩﺭ ﯾﻮﺭﺷﯽ ﺳﻪ ﺳﺎﻟﻪ ﮐﻪ ﺍﺯ ۷۸۸ ﺗﺎ ۷۹۰ ﻃﻮﻝ ﮐﺸﯿﺪ ﺁﺫﺭﺑﺎﯾﺠﺎﻥ، ﻟﺮﺳﺘﺎﻥ، ﺍﺭﻣﻨﺴﺘﺎﻥ، ﮔﺮﺟﺴﺘﺎﻥ ﻭ ﺷﺮﻭﺍﻥ ﺭﺍ ﻧﯿﺰ ﺗﺼﺮﻑ ﮐﺮﺩ ﻭ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۷۹۳ ﻣﺮﺩﻡ ﺧﻮﺍﺭﺯﻡ ﺭﺍ ﻗﺘﻞﻋﺎﻡ ﮐﺮﺩ. ﺣﻤﻠﻪ ﭘﻨﺞ ﺳﺎﻟﻪ ﺣﻤﻠﻪ ﭘﻨﺞ ﺳﺎﻟﻪ ﻭﯼ ﺑﯿﻦ ﺳﺎﻝﻫﺎﯼ ۷۹۴ ﺗﺎ ۷۹۸ ﺻﻮﺭﺕ ﮔﺮﻓﺖ ﻭ ﭘﺲ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻫﺮ ﺷﻬﺮ ﺭﺍ ﺑﻪ ﯾﮑﯽ ﺍﺯ ﻓﺮﺯﻧﺪﺍﻥ ﯾﺎ ﺧﻮﯾﺸﺎﻭﻧﺪﺍﻥ ﺧﻮﺩ ﺳﭙﺮﺩ . ﺳﭙﺲ ﻣﺴﮑﻮ ﺭﺍ ﻓﺘﺢ ﮐﺮﺩ ﻭ ﻋﺎﺯﻡ ﻫﻨﺪﻭﺳﺘﺎﻥ ﺷﺪ . ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۸۰۱ ﺁﻧﺠﺎ ﺭﺍ ﺗﺼﺮﻑ ﮐﺮﺩ ﻭ ﺻﺪ ﻫﺰﺍﺭ ﻧﻔﺮ ﺭﺍ ﺑﻪ ﻗﺘﻞ ﺭﺳﺎﻧﺪ. ﭘﺲ ﺍﺯ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺷﻬﺮﻫﺎ ﻭ ﻧﻮﺍﺣﯽ ﺗﺼﺮﻑ ﺷﺪﻩ، ﺑﻪ ﺳﻤﺮﻗﻨﺪ ﺑﺎﺯﮔﺸﺖ. ﺣﻤﻠﻪ ﻫﻔﺖ ﺳﺎﻟﻪ ﻟﺸﮕﺮﮐﺸﯽ ﻭﯼ ﺑﻪ ﺍﯾﺮﻭﺍﻥ ﺍﺯ ﺳﺎﻝ ۸۰۲ ﺗﺎ ۸۰۷ ﻫﺠﺮﯼ ﻃﻮﻝ ﮐﺸﯿﺪ ﮐﻪ ﺁﻥ ﺭﺍ ﯾﻮﺭﺵ ﻫﻔﺖ ﺳﺎﻟﻪ ﻣﯽﻧﺎﻣﻨﺪ. ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۸۰۳ ﺑﺎ ﻋﺜﻤﺎﻧﯿﺎﻥ ﺟﻨﮕﯿﺪ ﻭ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺷﻬﺮ ﺭﺍ ﮔﺮﻓﺖ. ﺩﺭ ﻫﻤﯿﻦ ﻫﻨﮕﺎﻡ ﺳﻔﯿﺮﻫﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﻣﺼﺮ ﻓﺮﺳﺘﺎﺩ، ﻭﻟﯽ ﭼﻮﻥ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻧﮕﺮﻓﺖ، ﻣﺼﻤﻢ ﺷﺪ ﺑﻪ ﻣﺼﺮ ﺣﻤﻠﻪ ﮐﻨﺪ، ﻭ ﺩﺭ ﻃﻮﻝ ﺍﯾﻦ ﻟﺸﮑﺮﮐﺸﯽ، ﺣﻠﺐ، ﺩﻣﺸﻖ ﻭ ﺑﻐﺪﺍﺩ ﺭﺍ ﻧﯿﺰ ﺗﺼﺮﻑ ﻧﻤﻮﺩ . ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۸۰۴ ﺑﺎﯾﺰﯾﺪ ﺳﻠﻄﺎﻥ ﻋﺜﻤﺎﻧﯽ ﺭﺍ ﻣﻐﻠﻮﺏ ﻭ ﺍﺳﯿﺮ ﮐﺮﺩ. ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﺁﻥ ﻗﺼﺪ ﻓﺘﺢ ﭼﯿﻦ ﮐﺮﺩ ﻭ ﻋﺎﺯﻡ ﺁﻧﺠﺎ ﺷﺪ . ﺍﻭ ﺑﺎ ﺳﭙﺎﻫﯿﺎﻧﺶ ﺗﺎ ﮐﻨﺎﺭ ﺭﻭﺩ ﺳﯿﺤﻮﻥ ﻧﯿﺰ ﺭﻓﺖ ﻭﻟﯽ ﺩﺭ ﺍُﺗﺮﺍﺭ ﺷﻬﺮﯼ ﺩﺭ ﺳﺎﺣﻞ ﺷﺮﻗﯽ ﺍﯾﻦ ﺭﻭﺩ ﺑﯿﻤﺎﺭ ﺷﺪ ﻭ ﺩﺭ ﺭﻣﻀﺎﻥ ﺳﺎﻝ ۸۰۷ / ﻓﻮﺭﯾﻪ ۱۴۰۵ ﻣﯿﻼﺩﯼ، ﺩﺭ ۷۱ ﺳﺎﻟﮕﯽ ﺩﺭﮔﺬﺷﺖ. ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺩﺭ ﻣﻘﺒﺮﻩﺍﯼ ﺑﻪ ﺳﺎﻝ ۱۴۰۵ ﻣﯿﻼﺩﯼ ﺩﻓﻦ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺧﻮﺩﺵ ﻗﺒﻼ ﺩﺳﺘﻮﺭ ﺩﺍﺩﻩ ﺑﻮﺩ ﺑﻪ ﺻﻮﺭﺕ ﯾﮏ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻥ ﻣﺠﻠﻞ ﺑﺴﺎﺯﻧﺪ ﻭ ﻣﺎﺩﺭ ﺍﻭ ﺑﯽ ﺑﯽ ﺧﺎﻧﻢ ﺩﺭ ﺁﻥ ﺩﻓﻦ ﺷﺪﻩ ﺑﻮﺩ ﻭ ﺑﻌﺪﺍً ﻋﺪﻩ ﺩﯾﮕﺮﯼ ﺍﺯ ﺧﺎﻧﺪﺍﻥ ﺗﯿﻤﻮﺭﯼ ﻧﯿﺰ ﺩﺭ ﺁﻥ ﺩﻓﻦ ﺷﺪﻧﺪ. ﻭﻗﺘﯽ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺩﺭ ﺁﻥ ﻣﺪﻓﻮﻥ ﺷﺪ، ﺍﯾﻦ ﻣﮑﺎﻥ ﺑﻪ ﮔﻮﺭ ﺍﻣﯿﺮ ﻣﻌﺮﻭﻑ ﺷﺪ. ﮐﻪ ﺍﮐﻨﻮﻥ ﺩﺭ ﺳﻤﺮﻗﻨﺪ ﺍﺳﺖ . ﺗﯿﻤﻮﺭ ﭘﺲ ﺍﺯ ۳۶ ﺳﺎﻝ ﺳﻠﻄﻨﺖ ﻭ ﺑﺮ ﺟﺎ ﮔﺬﺍﺷﺘﻦ ﻗﻠﻤﺮﻭﯼ ﮔﺴﺘﺮﺩﻩ ﺍﺯ ﻭﯼ ۳۱ ﭘﺴﺮ، ﻧﻮﻩ، ﻧﺒﯿﺮﻩ ﻭ ﻧﺒﯿﺮﻩ ﺯﺍﺩﻩ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺍﺯ ۷۷۸ ﻕ / ۱۳۷۷ﻡ ﺗﺎ ﻫﻨﮕﺎﻡ ﻣﺮﮔﺶ ﺩﺭ ۸۰۷ ﻕ / ۱۴۰۵ ﻡ، ﺑﻪ ﻣﺪﺕ ۲۹ ﺳﺎﻝ، ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺭﺍ ﺑﺎ ﺗﻬﺎﺟﻤﺎﺕ ﻭ ﯾﻮﺭﺷﻬﺎﯼ ﻣﮑﺮﺭ ﺧﻮﺩ ﻭ ﺑﺎ ﺧﺸﻮﻧﺘﯽ ﻭﺻﻒ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ، ﺩﺭ ﻫﻢ ﮐﻮﺑﯿﺪ ﻭ ﺑﻨﯿﺎﻥ ﺗﯿﻤﻮﺭﯾﺎﻥ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻭ ﺑﻪ ﻭﺍﺳﻄﻪ ﻇﻬﯿﺮﺍﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﺑﺮ، ﺍﺯ ﻧﻮﺍﺩﮔﺎﻧﺶ، ﺳﻠﺴﻠﻪ ﮔﻮﺭﮐﺎﻧﯿﺎﻥ ﻫﻨﺪ ﯾﺎ ﺍﻣﭙﺮﺍﺗﻮﺭﯼ ﻣﻐﻮﻟﯽ ﻫﻨﺪ ﺭﺍ ﮔﺬﺍﺷﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﻻﻓﺎﺻﻠﻪ ﭘﺲ ﺍﺯ ﻣﺮﮔﺶ، ﺍﻧﺤﻄﺎﻁ ﻭ ﺯﻭﺍﻝ ﻭ ﺗﺠﺰﯾﻪ ﺁﻥ ﺁﻏﺎﺯ ﺷﺪ . ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻓﺘﻮﺣﺎﺕ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﯿﻤﺖ ﺧﻮﻧﺮﯾﺰﯼﻫﺎﯼ ﺩﻫﺸﺘﺒﺎﺭ ﻭ ﻭﯾﺮﺍﻧﯽﻫﺎﯼ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﺑﻪ ﺩﺳﺖ ﺁﻣﺪ، ﺩﯾﺮﯼ ﻧﭙﺎﯾﯿﺪ. ﻗﻠﻤﺮﻭ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺑﺎ ﻇﻬﻮﺭ ﺩﻭ ﻃﺎﯾﻔﻪ ﺗﺮﮐﻤﺎﻥ - ﻗﺮﺍﻗﻮﯾﻮﻧﻠﻮ ﻭ ﺁﻕ ﻗﻮﯾﻮﻧﻠﻮ - ﺗﺠﺰﯾﻪ ﻭ ﺑﻌﺪﻫﺎ ﺗﻮﺳﻂ ﺩﻭﻟﺖ ﺻﻔﻮﯼ ﯾﮑﭙﺎﺭﭼﻪ ﻭ ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﺷﺪ. ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﮔﻮﺭﮐﺎﻧﯿﺎﻥ ﺩﺭ ﻫﻨﺪ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﻣﺘﻔﺎﻭﺕ ﺑﻮﺩ. ﺍﺧﻼﻕ ﻭ ﺭﻭﺵ ﺯﻧﺪﮔﯽ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﺧﺸﻦ ﺑﻮﺩ ﻭ ﻣﻮﺍﺭﺩ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﺯﯾﺎﺩﯼ ﺍﺯ ﻗﺘﻞﻋﺎﻡ ﻭ ﺧﺸﻮﻧﺖﻫﺎﯾﺶ ﺁﻭﺭﺩﻩ ﺷﺪﻩﺍﺳﺖ. ﺍﻣﺎ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﻋﻼﻭﻩ ﺑﺮ ﺁﻥ، ﺑﺴﯿﺎﺭﯼ ﺍﺯ ﻫﻨﺮﻣﻨﺪﺍﻥ ﻭ ﺩﺍﻧﺸﻤﻨﺪﺍﻥ ﺷﻬﺮﻫﺎﯼ ﻓﺘﺢ ﺷﺪﻩ ﺭﺍ ﺑﻪ ﭘﺎﯾﺘﺨﺖ ﺧﻮﺩ ﯾﻌﻨﯽ ﺳﻤﺮﻗﻨﺪ ﻣﯽﺁﻭﺭﺩ . ﺍﻓﺮﺍﺩ ﺯﯾﺎﺩﯼ ﺍﺯ ﻧﻘﺎﺷﺎﻥ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﻭ ﺍﺳﺘﺎﺩﺍﻥ ﻣﻌﻤﺎﺭﯼ، ﻓﻘﻬﺎ ﻭ ﻧﻈﺎﺋﺮ ﺁﻥ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺭﺩ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺑﻪ ﺳﻤﺮﻗﻨﺪ ﺁﻭﺭﺩﻩ ﺷﺪ. ﺍﯾﻦ ﻣﻮﺍﺭﺩ ﻧﻘﺶ ﻓﺮﺍﻭﺍﻧﯽ ﺩﺭ ﺗﺤﻮﻻﺕ ﺑﺰﺭﮒ ﻫﻨﺮﯼ ﻭ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺩﺭ ﻋﺼﺮ ﭘﺲ ﺍﺯ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺩﺍﺷﺖ . ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺑﺎ ﺍﯾﻨﮑﻪ ﻣﺮﺩﯼ ﺧﻮﻧﺮﯾﺰ ﻭ ﺑﯽﺭﺣﻢ ﺑﻮﺩ، ﻭﻟﯽ ﺩﻭﺳﺘﺪﺍﺭ ﺩﺍﻧﺶ ﻭ ﻫﻨﺮ ﺑﻮﺩ ﻭ ﺑﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎﻥ ﻭ ﻫﻨﺮﻣﻨﺪﺍﻥ ﺍﺣﺘﺮﺍﻡ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﻣﯽﮔﺬﺍﺷﺖ ﻭ ﺣﺘﯽ ﻫﻨﮕﺎﻡ ﻗﺘﻞﻋﺎﻡ ﯾﮏ ﺷﻬﺮ ﺩﺳﺘﻮﺭ ﻣﯽﺩﺍﺩ ﮐﻪ ﺍﺯ ﮐﺸﺘﻦ ﺩﺍﻧﺸﻤﻨﺪﺍﻥ ﻭ ﻓﻘﯿﻬﺎﻥ ﻭ ﻫﻨﺮﻣﻨﺪﺍﻥ ﺧﻮﺩﺩﺍﺭﯼ ﮐﻨﻨﺪ. ﻭﯼ ﺑﺎ ﺣﺎﻓﻆ ﻭ ﺧﻮﺍﺟﻪ ﻋﻠﯽ ﺳﯿﺎﻫﭙﻮﺵ ﺻﻔﻮﯼ ﻣﻼﻗﺎﺕ ﺩﻭﺳﺘﺎﻧﻪﺍﯼ ﺩﺍﺷﺘﻪﺍﺳﺖ ﻭ ﺑﻪ ﺩﺭﺧﻮﺍﺳﺖ ﺧﻮﺍﺟﻪ ﻋﻠﯽ، ﻗﺒﺎﯾﻞ ﺗﺮﮎ ﺑﺴﯿﺎﺭﯼ ﺭﺍ ﮐﻪ ﺍﺯ ﺁﺳﯿﺎﯼ ﮐﻮﭼﮏ ﺍﺳﯿﺮ ﮐﺮﺩﻩ ﺑﻮﺩ، ﺁﺯﺍﺩ ﮐﺮﺩ ﮐﻪ ﺍﯾﻦ ﻗﺒﺎﯾﻞ ﺑﻌﺪﺍً ﻗﺰﻟﺒﺎﺷﺎﻥ ﺭﺍ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺩﺍﺩﻧﺪ . ﺍﻭ ﻃﯽ ﺳﻪ ﺣﻤﻠﻪ ﻫﻤﻪ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺭﺍ ﺗﺴﺨﯿﺮ ﮐﺮﺩ. ﺍﺩﻭﺍﺭﺩ ﺑﺮﺍﻭﻥ ﺩﺭ ﺗﺎﺭﯾﺦ ﺍﺩﺑﯿﺎﺕ ﺧﻮﺩ ﻭﻗﺘﯽ ﺍﺯ ﺩﻭﺭﻩ ﺗﯿﻤﻮﺭﯾﺎﻥ ﺻﺤﺒﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺍﺯ ﺍﻋﻤﺎﻝ ﺳﺒﻌﺎﻧﻪ ﺍﻭ ﭼﻨﺪ ﻓﻘﺮﻩ ﺭﺍ ﺫﮐﺮ ﮐﺮﺩ ﮐﻪ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺟﻤﻠﻪﺍﺳﺖ: «ﻗﺘﻞ ﻋﺎﻡ ﻣﺮﺩﻡ ﺳﯿﺴﺘﺎﻥ ﺩﺭ ۷۸۵ ﻩ ۱۳۸۳ ﻡ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺁﻥ ﻭﺍﻗﻌﻪ ﺩﻭ ﻫﺰﺍﺭ ﻧﻔﺮ ﺭﺍ ﺯﻧﺪﻩ ﺯﻧﺪﻩ ﺩﺭﻭﻥ ﺟﺮﺯ ﺩﯾﻮﺍﺭ ﮔﺬﺍﺷﺘﻨﺪ؛ ﺩﺭ ﺩﻫﻠﯽ ﺻﺪ ﻫﺰﺍﺭ ﺍﺳﯿﺮ ﻫﻨﺪﯼ ﺭﺍ ﺳﺮﺑﺮﯾﺪ ۸۰۱ ﻩ ﺩﺳﺎﻣﺒﺮ ۱۳۹۸؛ ﺍﻭ ﭼﻬﺎﺭ ﻫﺰﺍﺭ ﻧﻔﺮ ﺍﺭﻣﻨﯽ ﺭﺍ ﻧﯿﺰ ﺯﻧﺪﻩ ﺑﻪ ﮔﻮﺭ ﮐﺮﺩ ﺩﺭ ۸۰۳ ﻩ ۱۴۰۰ ﻡ؛ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﺮ ﭘﺎ ﮐﺮﺩﻥ ﺑﯿﺴﺖ ﮐﻠﻪ ﻣﻨﺎﺭﻩ ﺩﺭ ﻫﻤﺎﻥ ﺳﺎﻝ ﻧﺰﺩﯾﮏ ﺣﻠﺐ ﻭ ﺩﻣﺸﻖ؛ ﻭ ﻫﻤﯿﻦﻃﻮﺭ ﻗﺘﻞ ﻋﺎﻡ ﻣﺮﺩﻡ ﺍﺻﻔﻬﺎﻥ ﺩﺭ ۷۸۹ ﻩ ﺍﻭﺕ ۱۳۸۷ﻭ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺍﯾﻨﻬﺎ ﮐﻪ ﺍﻧﺪﮐﯽ ﺍﺯ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﺣﻮﺍﺩﺙ ﺧﻮﻧﯿﻨﯽ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺁﻥ ﺑﯽﺍﻋﺘﻨﺎﯾﯽ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺑﻪ ﺟﺎﻥ ﺍﺩﻣﯿﺎﻥ ﺭﺍ ﻣﯽﺗﻮﺍﻥ ﺩﯾﺪ. » ﺗﻤﺎﻡ ﻣﻮﺭﺧﯿﻦ ﻭ ﺳﻔﺮﻧﺎﻣﻪﻧﻮﯾﺴﺎﻥ، ﻫﺎﺭﻭﻟﺪ ﻟﻤﺐ ﻭ ﮐﻼﻭﯾﺨﻮ ﻭ ﺳﺎﯾﺮﯾﻦ ﺩﺭ ﺍﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﻫﻢ ﻧﻈﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﻫﻤﻪ ﺟﺎ ﺭﺍ ﻏﺎﺭﺕ ﻣﯽﮐﺮﺩ ﺗﺎ ﺑﺘﻮﺍﻧﺪ ﺳﻤﺮﻗﻨﺪ ﺭﺍ ﭼﻮﻥ ﯾﮏ ﺷﻬﺮ ﺭﻭﯾﺎﯾﯽ ﺑﺴﺎﺯﺩ. ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮﺩ ﺛﺮﻭﺕ ﺍﻣﯿﺮﺗﯿﻤﻮﺭ ﺍﺯ ﻃﻼ ﻭ ﻧﻘﺮﻩ ﻭ ﺳﻨﮓﻫﺎﯼ ﻗﯿﻤﺘﯽ ﻭ ﺟﻮﺍﻫﺮﺍﺕ، ﺁﻥ ﻗﺪﺭ ﺯﯾﺎﺩ ﺑﻮﺩ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮﺍﻧﺴﺘﻨﺪ ﺳﻄﺢ ﺯﻣﯿﻦ ﺭﺍ ﺑﺎ ﺳﮑﻪ ﻃﻼ ﻓﺮﺵ ﮐﻨﻨﺪ ﻭ ﻫﺮ ﺭﻭﺯ ﻫﺰﺍﺭ ﻣﺜﻘﺎﻝ ﻃﻼ ﺧﺮﺝ ﺁﺷﭙﺰﺧﺎﻧﻪ ﻭ ﺷﺮﺑﺖ ﺧﺎﻧﻪ ﺧﺼﻮﺻﯽ ﺍﻭ ﺑﻮﺩ. ﺑﯽﺭﺣﻢﺗﺮ ﺍﺯ ﺍﯾﻦ ﻣﺮﺩ ﺩﺭ ﺟﻬﺎﻥ ﯾﺎﻓﺖ ﻧﻤﯽﺷﺪ ﻭ ﺍﮔﺮ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﭼﺸﻢ ﺍﻭ ﺻﺪ ﻫﺰﺍﺭ ﻣﺮﺩ ﻭ ﺯﻥ ﻭ ﮐﻮﺩﮎ ﺭﺍ ﺳﺮ ﻣﯽﺑﺮﯾﺪﻧﺪ ﮐﻮﭼﮏﺗﺮﯾﻦ ﺗﺎﺛﯿﺮﯼ ﺩﺭ ﺍﻭ ﻧﻤﯽﮐﺮﺩ. ﺍﻭ ﭼﻮﻥ ﻣﯽﺧﻮﺍﺳﺖ ﺩﺭ ﯾﮏ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺍﺳﻼﻣﯽ ﻣﻮﺭﺩ ﺗﻮﺟﻪ ﻣﺮﺩﻡ ﻭ ﻋﻠﻤﺎ ﻭ ﺩﺭﺍﻭﯾﺶ ﻗﺮﺍﺭ ﮔﯿﺮﺩ، ﺧﯿﻠﯽ ﺑﻪ ﺩﯾﻨﺪﺍﺭﯼ ﺗﻈﺎﻫﺮ ﻣﯽﮐﺮﺩ. ﺍﻣﺎ ﺩﺭ ﺧﻔﺎ ﺷﺮﺍﺏ ﻣﯽﺧﻮﺭﺩ. ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺑﻪﺭﺳﻢ ﺍﯾﻠﯿﺎﺗﯽ ﺩﺭﻭﻥ ﭼﺎﺩﺭ ﻭ ﯾﺎ ﺍﮔﺮ ﻫﻢ ﺩﺭ ﻗﺼﺮ ﺳﻠﻄﻨﺘﯽ ﺑﻮﺩ ﺭﻭﯼ ﺯﻣﯿﻦ ﻏﺬﺍ ﻣﯽﺧﻮﺭﺩ . ﭼﻮﻥ ﺍﺯ ﻧﺴﻞ ﺻﺤﺮﺍﮔﺮﺩﺍﻥ ﺁﺳﯿﺎﯼ ﻣﺮﮐﺰﯼ ﺑﻮﺩ ﻏﺬﺍﯼ ﺍﻭ ﺍﻏﻠﺐ ﮐﺒﺎﺏ ﮔﻮﺷﺖ ﮐﺮﻩ ﺍﺳﺐ ﺑﻮﺩ. ﺍﻭ ﺑﺮﺍﯼ ﺳﺎﺧﺘﻦ ﺳﻤﺮﻗﻨﺪ ﻭ ﻗﺼﺮﻫﺎ ﻭ ﻣﺴﺎﺟﺪ ﺁﻥ ﺍﺯ ﺗﻤﺎﻡ ﺷﻬﺮﻫﺎﯼ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻫﻨﺮﻣﻨﺪﺍﻥ ﻭ ﺻﻨﻌﺘﮕﺮﺍﻥ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺁﻧﺠﺎ ﺑﺮﺩ. ﻭﻗﺘﯽ ﻣﯽﺧﻮﺍﺳﺖ ﺷﻬﺮ ﺯﺍﺩﮔﺎﻩ ﺧﻮﯾﺶ ﮐﺶ ﺭﺍ ﺗﺠﺪﯾﺪ ﺑﻨﺎ ﮐﻨﺪ، ﺩﻭ ﺗﻦ ﺍﺯ ﻣﻌﻤﺎﺭﺍﻥ ﺑﻪ ﺍﻭ ﻗﻮﻝ ﺩﺍﺩﻩ ﺑﻮﺩﻧﺪ ﮐﻪ ﺩﺭ ﻣﻮﻗﻊ ﻣﻌﯿﻨﯽ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﯽ ﺭﺍ ﺗﻤﺎﻡ ﺧﻮﺍﻫﻨﺪ ﮐﺮﺩ ﺍﻣﺎ ﻣﻮﻓﻖ ﻧﺸﺪﻧﺪ، ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺁﻥ ﺩﻭ ﺭﺍ ﮔﺮﺩﻥ ﺯﺩ. ﺩﺭ ﺍﺩﺍﺭﻩ ﮐﺸﻮﺭ ﻭ ﺍﻧﺘﺼﺎﺏ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﺎﻥ ﻭﯾﮋﮔﯽﻫﺎﯾﯽ ﺩﺍﺷﺖ ﮐﻪ ﺧﻮﯼ ﻭﺣﺸﯿﮕﺮﯼ ﺍﻭ ﺭﺍ ﻧﻤﺎﯾﺎﻥ ﻣﯽﺳﺎﺧﺖ. ﮐﺴﯽ ﺭﺍ ﺑﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﯽ ﺳﭙﺎﻩ ﺍﻧﺘﺨﺎﺏ ﻣﯽﮐﺮﺩ ﮐﻪ ﺍﺯ ﻧﻈﺮ ﻣﻨﺶ ﻭ ﺷﺨﺼﯿﺖ ﺳﻨﮕﺪﻝﺗﺮ، ﺑﺪﺧﻮﺗﺮ ﻭ ﺑﯽﺭﺣﻢﺗﺮ ﻭ ﻓﺮﻭﻣﺎﯾﻪ ﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ. ﺩﺭ ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻦ ﺍﺯ ﻟﻐﺎﺕ ﻓﺎﺭﺳﯽ، ﺗﺮﮐﯽ ﻭ ﻣﻐﻮﻟﯽ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﻣﯽﮐﺮﺩ. ﺑﻪ ﻣﺠﺮﺩ ﺍﯾﻨﮑﻪ ﺩﺭﺑﺎﺭﻩ ﮐﺴﯽ ﻗﻀﺎﻭﺕ ﻣﯽﮐﺮﺩ ﮐﻪ ﺍﮔﺮ ﺑﻤﯿﺮﺩ ﺑﻬﺘﺮ ﺍﺳﺖ، ﻣﻼﺯﻣﺎﻥ ﺍﻭ ﺩﺭ ﮐﺸﺘﻦ ﺁﻥ ﻓﺮﺩ ﺑﯿﭽﺎﺭﻩ ﺍﻗﺪﺍﻡ ﻣﯽﮐﺮﺩﻧﺪ. ﺩﺭ ۱۹۴۱ ﻫﻤﺰﻣﺎﻥ ﺑﺎ ﺣﻤﻠﻪ ﻫﯿﺘﻠﺮ ﺑﻪ ﺷﻮﺭﻭﯼ ﮐﻪ ﻧﺰﺩ ﺭﻭﺱﻫﺎ ﺑﻪ ﺟﻨﮓ ﻣﯿﻬﻨﯽ ﻣﺸﻬﻮﺭ ﺷﺪ، ﺧﺎﻭﺭﺷﻨﺎﺳﺎﻥ ﺷﻮﺭﻭﯼ ﻗﺒﺮ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺭﺍ ﺷﮑﺎﻓﺘﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺘﻮﺍﻧﻨﺪ ﺍﺯ ﺭﻭﯼ ﺷﮑﻞ ﺟﻤﺠﻤﻪﺍﺵ ﻣﺠﺴﻤﻪ ﺍﻭ ﺭﺍ ﺑﺴﺎﺯﻧﺪ. ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ۵۷۵ ﺳﺎﻝ ﺍﺳﮑﻠﺖ ﺍﻭ ﺳﺎﻟﻢ ﺑﻮﺩ ﻭ ﭘﺎﯼ ﭼﭙﺶ ﮐﻮﺗﺎﻩ ﺗﺮ ﺍﺯ ﭘﺎﯼ ﺭﺍﺳﺘﺶ ﺑﻮﺩ ﻭ ﺭﻭﯼ ﺟﻤﺠﻤﻪﺍﺵ ﻫﻨﻮﺯ ﻣﻘﺪﺍﺭﯼ ﺍﺯ ﺭﯾﺶ ﺍﻭ ﮐﻪ ﺣﻨﺎﯾﯽ ﺭﻧﮓ ﺑﻮﺩ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺷﺖ . ﺍﺯ ﻣﻮﺭﺧﯿﻦ ﺩﻭﺭﻩ ﺗﯿﻤﻮﺭﯼ ﺷﺮﻑ ﺍﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﯾﺰﺩﯼ ﺻﺎﺣﺐ ﻇﻔﺮﻧﺎﻣﻪ ﺩﺭ ﻧﻮﺷﺘﻦ ﺗﺎﺭﯾﺦ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﭼﺎﭘﻠﻮﺳﯽ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺣﺪﺍﮐﺜﺮ ﺭﺳﺎﻧﯿﺪ ﺑﺎ ﺗﻤﺎﻡ ﭼﺎﭘﻠﻮﺳﯽﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺍﺯ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﮐﺮﺩﻩ ﻧﺘﻮﺍﻧﺴﺘﻪﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﺘﻞﻋﺎﻡﻫﺎ ﻭ ﮐﻠﻪﻣﻨﺎﺭﻩﻫﺎﯼ ﺍﻣﯿﺮﺗﯿﻤﻮﺭ ﺭﺍ ﻧﺎﮔﻔﺘﻪ ﺑﮕﺬﺍﺭﺩ ﻭ ﺁﻥ ﻗﺪﺭ ﺣﯿﺎ ﻭ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻧﺪﺍﺷﺘﻪ ﮐﻪ ﺍﻭ ﺭﺍ ﺍﺯ ﻃﺮﻑ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﻣﻮﯾﺪ ﻭ ﻣﻨﺼﻮﺭ ﻫﻢ ﻣﯽﺷﻤﺎﺭﺩ. ﻭﻟﯽ ﺣﻘﺎﯾﻖ ﺭﺍ ﺳﺮﺟﺎﻥ ﻣﻠﮑﻢ ﺩﺭ ﮐﺘﺎﺏ ﺗﺎﺭﯾﺦ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺍﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ: ﺑﺎ ﻫﻔﺘﺼﺪ ﻫﺰﺍﺭ ﻧﻔﺮ ﻟﺸﮑﺮ ﮐﻪ ﺍﻭ ﺭﺍ ﻣﯽﭘﺮﺳﺘﯿﺪﻧﺪ، ﺍﻋﺘﻨﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺧﯿﺎﻻﺕ ﺳﺎﯾﺮ ﻃﺒﻘﺎﺕ ﻣﺮﺩﻡ ﻧﺪﺍﺷﺖ. ﻣﻘﺼﻮﺩ ﺍﻭ ﺑﻠﻨﺪﯼ ﻧﺎﻡ ﻭ ﻓﺘﺢ ﺑﻼﺩ ﺑﻮﺩ ﻭ ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﺗﺤﺼﯿﻞ ﺍﺳﺒﺎﺏ ﺍﯾﻦ ﺩﻭ ﻣﻄﻠﺐ ﭘﺮﻭﺍ ﻧﺪﺍﺷﺖ ﮐﻪ ﻣﻠﮑﯽ ﺑﺎ ﺧﺎﮎ ﯾﮑﺴﺎﻥ ﺷﻮﺩ ﯾﺎ ﺧﻠﻘﯽ ﺑﺎ ﺗﯿﻎ ﺑﯽ ﺟﺎﻥ ﺷﻮﺩ. ﺍﻭ ﺟﺒﺎﺭ ﻭ ﻣﺘﮑﺒﺮ ﻭ ﻇﺎﻟﻢ ﺑﻮﺩ . ﺣﯿﺎﺕ ﻭ ﻋﺎﻓﯿﺖ ﺟﻤﯿﻊ ﺍﻓﺮﺍﺩ ﺑﺸﺮ ﺭﺍ ﺩﺭ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺗﺮﻗﯽ ﻭ ﺍﺳﺘﯿﻔﺎﯼ ﺧﻮﺍﻫﺶ ﺧﻮﺩ ﺑﻪ ﭘﺮ ﮐﺎﻫﯽ ﻧﻤﯽﺳﻨﺠﯿﺪ . ﻭﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﻟﺮﺳﺘﺎﻥ ﺭﺍ ﺩﺭ ۱۳۸۵ ﻡ ۷۸۷ ﻩ ﻕ ﻓﺘﺢ ﮐﺮﺩ ﻣﺒﺎﺭﺯﯾﻨﯽ ﺭﺍ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺧﺮﻡ ﺁﺑﺎﺩ ﻭ ﺑﺮﻭﺟﺮﺩ ﺩﺭ ﺑﺮﺍﺑﺮ ﺍﻭ ﻣﻘﺎﻭﻣﺖ ﮐﺮﺩﻩ ﺑﻮﺩﻧﺪ ﺯﻧﺪﻩ ﺍﺯ ﭘﺮﺗﮕﺎﻩﻫﺎﯼ ﺑﻠﻨﺪ ﺑﻪ ﺩﺭﻭﻥ ﺩﺭﻩﻫﺎ ﭘﺮﺗﺎﺏ ﮐﺮﺩ . ﻗﺘﻞ ﻋﺎﻡ ﻣﺮﺩﻡ ﺍﺻﻔﻬﺎﻥ ﻗﺘﻞ ﻋﺎﻡ ﻣﺮﺩﻡ ﺍﺻﻔﻬﺎﻥ ﻧﻤﻮﻧﻪﺍﯼ ﺍﺳﺖ ﺑﺮﺍﯼ ﺁﻥ ﮐﻪ ﺑﻬﺘﺮ ﺩﺭﯾﺎﺑﯿﻢ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﮐﻪ ﺑﻮﺩ ﻭ ﭼﻪ ﮐﺮﺩ. ﺩﺭ ۷۹۰ ﻫـ. ﻕ/ ۲۷ ﺍﻭﺕ ۱۳۸۷ ﻣﯿﻼﺩﯼ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﻟﻨﮓ ﺍﺻﻔﻬﺎﻥ ﺭﺍ ﻓﺘﺢ ﮐﺮﺩ ﻭﻟﯽ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺁﻧﮑﻪ ﻋﺪﻩﺍﯼ ﺍﺯ ﻣﺮﺩﻡ ﺍﺻﻔﻬﺎﻥ ﺑﺮ ﺿﺪ ﺍﻭ ﺷﻮﺭﺵ ﮐﺮﺩﻧﺪ ﻭ ﻣﺎﻣﻮﺭﯾﻦ ﻭﺻﻮﻝ ﺑﺎﺝ ﺭﺍ ﮐﺸﺘﻨﺪ، ﺩﺳﺘﻮﺭ ﻗﺘﻞ ﻋﺎﻡ ﻣﺮﺩﻡ ﺭﺍ ﺻﺎﺩﺭ ﮐﺮﺩ. ﻣﻮﺭﺧﯿﻦ ﻧﻮﺷﺘﻪﺍﻧﺪ ﮐﻪ ﻫﻔﺘﺎﺩ ﻫﺰﺍﺭ ﻧﻔﺮ ﺍﺯ ﻣﺮﺩﻡ ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪﻧﺪ ﻭ ﺍﺯ ﺳﺮﻫﺎﯼ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﻨﺎﺭﻩﻫﺎﯼ ﺯﯾﺎﺩﯼ ﺳﺎﺧﺖ. ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺗﺎ ﻧﻮﺍﻣﺒﺮ ۱۳۸۷ ﻣﯿﻼﺩﯼ ﺁﺫﺭﻣﺎﻩ ﺑﻪ ﻣﺪﺕ ﺳﻪ ﻣﺎﻩ ﺩﺭ ﺍﺻﻔﻬﺎﻥ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪ ﻭ ﺳﭙﺲ ﺩﺭ ﺩﺳﺎﻣﺒﺮ ۱۳۸۷ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺷﯿﺮﺍﺯ ﺭﻫﺴﭙﺎﺭ ﺷﺪ ﺗﺎ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﺁﻝ ﻣﻈﻔﺮ ﺭﺍ ﺍﺯ ﻣﯿﺎﻥ ﺑﺮﺩﺍﺭﺩ. ﺷﻬﺮ ﺍﺻﻔﻬﺎﻥ ﺍﺯ ﻧﻈﺮ ﺁﺑﺎﺩﯼ ﻭ ﺻﻨﻌﺖ ﻭ ﻫﻨﺮ ﺩﺭ ﻣﺮﮐﺰ ﻓﻼﺕ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺑﺮﺍﯼ ﮐﻠﯿﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻫﺠﻮﻡ ﻣﯽﺁﻭﺭﺩﻧﺪ ﻣﻮﺭﺩ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻮﺩ. ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺩﻧﺒﺎﻝ ﺑﻬﺎﻧﻪﺍﯼ ﺑﻮﺩ ﮐﻪ ﺍﺻﻔﻬﺎﻥ ﺭﺍ ﻓﺘﺢ ﮐﻨﺪ. ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺯﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺧﺮﺍﺳﺎﻥ ﺑﻮﺩ ﺩﭼﺎﺭ ﯾﮏ ﻧﻮﻉ ﺑﯿﻤﺎﺭﯼ ﺷﺪ ﮐﻪ ﭘﺰﺷﮑﺎﻥ ﺗﺸﺨﯿﺺ ﺩﺍﺩﻧﺪ ﮐﻪ ﺍﯾﻦ ﺑﯿﻤﺎﺭﯼ ﺩﺭ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﮔﺮﻣﯽ ﻣﺰﺍﺝ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺗﻨﻬﺎ ﺁﺑﻠﯿﻤﻮﯼ ﺷﯿﺮﺍﺯ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺭﻓﻊ ﺍﯾﻦ ﺑﯿﻤﺎﺭﯼ ﺭﺍ ﻣﯽﮐﻨﺪ . ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺍﺯ ﺍﯾﻦ ﺟﻬﺖ ﻧﺎﻣﻪﺍﯼ ﺑﻪ ﺷﺎﻩ ﻣﻨﺼﻮﺭ ﺍﺯ ﺁﻝ ﻣﻈﻔﺮ ﻓﺮﺳﺘﺎﺩ ﻭ ﺍﺯ ﺍﻭ ﺩﺭﺧﻮﺍﺳﺖ ﮐﺮﺩ ﮐﻪ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﻇﺮﻑ ﺑﺰﺭﮒ ﺁﺑﻠﯿﻤﻮﯼ ﺷﯿﺮﺍﺯ ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﺑﻪ ﺧﺮﺍﺳﺎﻥ ﺑﻔﺮﺳﺘﺪ. ﺷﺎﻩ ﻣﻨﺼﻮﺭ ﺩﺭ ﺟﻮﺍﺏ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﻧﻮﺷﺖ: « ﻣﻦ ﺩﮐﺎﻥ ﻋﻄﺎﺭﯼ ﻧﺪﺍﺭﻡ ﮐﻪ ﺗﻮ ﻣﺮﺍ ﺗﺤﻘﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﯽ ﻭ ﺧﯿﺎﻝ ﻣﯽﮐﻨﯽ ﮐﻪ ﺍﺯ ﻧﺴﻞ ﭼﻨﮕﯿﺰ ﻫﺴﺘﯽ ﻭ ﻣﻦ ﺑﺮﺍﯼ ﺗﻮ ﺁﺑﻠﯿﻤﻮ ﺑﻔﺮﺳﺘﻢ. ﺍﯾﻦ ﮐﺎﺭ ﺧﯿﺎﻝ ﺑﺎﻃﻠﯽ ﺍﺳﺖ. ﺍﮔﺮ ﻫﻢ ﺁﺑﻠﯿﻤﻮﻓﺮﻭﺵ ﺑﻮﺩﻡ ﺑﺮﺍﯼ ﺗﻮ ﻧﻤﯽﻓﺮﺳﺘﺎﺩﻡ. » ﺩﺭ ﺁﻥ ﺯﻣﺎﻥ ﺁﻝ ﻣﻈﻔﺮ ﺑﺮ ﮐﺮﻣﺎﻥ، ﺷﯿﺮﺍﺯ، ﺍﺻﻔﻬﺎﻥ ﻭ ﺧﻮﺯﺳﺘﺎﻥ ﻓﺮﻣﺎﻧﺮﻭﺍ ﺑﻮﺩﻧﺪ ﻭ ﻣﺮﮐﺰ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺁﻧﺎﻥ ﺷﯿﺮﺍﺯ ﺑﻮﺩ. ﺣﺎﮐﻢ ﺍﺻﻔﻬﺎﻥ ﻋﻤﻮﯼ ﺳﻠﻄﺎﻥ ﺯﯾﻦ ﺍﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﭘﺎﺩﺷﺎﻩ ﻣﻈﻔﺮ ﺑﻮﺩ ﻭ ﻧﻈﺮ ﺩﺍﺷﺖ ﮐﻪ ﺍﮔﺮ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺑﻪ ﺍﺻﻔﻬﺎﻥ ﺣﻤﻠﻪ ﮐﻨﺪ ﻣﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺩﺭﻭﺍﺯﻩﻫﺎﯼ ﺷﻬﺮ ﺭﺍ ﺭﻭﯼ ﺍﻭ ﺑﺎﺯ ﮐﻨﯿﻢ ﻭﻟﯽ ﺷﺎﻩ ﻣﻨﺼﻮﺭ ﻣﻈﻔﺮﯼ ﺍﻋﺘﻘﺎﺩ ﺩﺍﺷﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺩﺭ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺍﯾﺴﺘﺎﺩﮔﯽ ﮐﺮﺩ. ﺩﺭ ﺁﻥ ﻣﻮﻗﻊ ﺍﺻﻔﻬﺎﻥ ﺩﺍﺭﺍﯼ ﺩﯾﻮﺍﺭ ﻭ ﺑﺮﺝ ﻭ ﺑﺎﺭﻭﯼ ﻣﺤﮑﻤﯽ ﺑﻮﺩ ﮐﻪ ﻗﻄﺮ ﺁﻥ ﺁﻥ ﻗﺪﺭ ﭘﻬﻦ ﺑﻮﺩ ﮐﻪ ﯾﮏ ﮔﺎﺭﯼ ﻣﯽﺗﻮﺍﻧﺴﺖ ﺭﻭﯼ ﺩﯾﻮﺍﺭ ﺷﻬﺮ ﺣﺮﮐﺖ ﮐﻨﺪ. ﺗﯿﻤﻮﺭ ﻟﻨﮓ ﺍﺯ ﺭﺍﻩ ﻫﻤﺪﺍﻥ ﻭ ﮔﻠﭙﺎﯾﮕﺎﻥ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺳﺪﻩ ﺍﺻﻔﻬﺎﻥ ﺭﺳﺎﻧﯿﺪ ﻭ ﺩﺭ ﺁﻧﺠﺎ ﭘﺲ ﺍﺯ ﮐﺴﺐ ﺍﻃﻼﻋﺎﺕ ﻭﺳﯿﻌﯽ ﺍﺯ ﻭﺿﻌﯿﺖ ﺍﺻﻔﻬﺎﻥ ﺷﻬﺮ ﺭﺍ ﺍﺯ ﺑﻬﺎﺭ ﺳﺎﻝ ۷۸۹ ﻣﺤﺎﺻﺮﻩ ﮐﺮﺩ. ﻋﻠﻤﺎﯼ ﺷﻬﺮ ﺑﻪ ﺍﺗﻔﺎﻕ ﺣﺎﮐﻢ ﺷﻬﺮ ﺗﻮﺍﻓﻖ ﮐﺮﺩﻧﺪ ﮐﻪ ﺍﺯ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺍﻣﺎﻥ ﺑﺨﻮﺍﻫﻨﺪ ﻭ ﺩﺭ ﻋﻮﺽ ﺑﻪ ﺍﻭ ﺑﺎﺝ ﻭ ﺧﺮﺍﺝ ﺑﺪﻫﻨﺪ ﺗﺎ ﺷﻬﺮ ﺩﭼﺎﺭ ﻗﺘﻞ ﻭ ﮐﺸﺘﺎﺭ ﻧﺸﻮﺩ . ﺩﺭ ﺍﯾﻦ ﻣﻮﻗﻊ ﺍﻣﯿﺮﻣﻨﺼﻮﺭ ﻣﻈﻔﺮﯼ ﺑﺮﺍﯼ ﺟﻤﻊ ﺁﻭﺭﯼ ﺳﭙﺎﻩ ﺍﺯ ﻃﺮﯾﻖ ﺷﯿﺮﺍﺯ ﺑﻪ ﺧﻮﺯﺳﺘﺎﻥ ﺑﻪ ﻭﯾﮋﻩ ﺩﺯﻓﻮﻝ ﺭﻓﺖ. ﺍﻣﺎ ﺣﺎﮐﻢ ﻭﻗﺖ ﺑﻪ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﻗﻮﻝ ﭘﺮﺩﺍﺧﺖ ﺑﺎﺝ ﻭ ﺧﺮﺍﺝ ﺩﺍﺩ ﻭ ﺳﻪ ﻫﺰﺍﺭ ﺳﺮﺑﺎﺯ ﺗﺎﺗﺎﺭ ﺑﺮﺍﯼ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺑﺎﺝ ﻭ ﻣﺎﻟﯿﺎﺕ ﻭﺍﺭﺩ ﻣﻨﺎﺯﻝ ﻣﺮﺩﻡ ﺍﺻﻔﻬﺎﻥ ﺷﺪﻧﺪ. ﯾﮑﯽ ﺍﺯ ﺍﻫﺎﻟﯽ ﺍﺻﻔﻬﺎﻥ ﺑﻪ ﻧﺎﻡ « ﻋﻠﯽ ﮐﭽﻪ ﭘﺎ » ﮔﺮﻭﻫﯽ ﺭﺍ ﺩﻭﺭ ﺧﻮﺩ ﺟﻤﻊ ﮐﺮﺩ ﻭ ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺤﺾ ﺷﻨﯿﺪﻥ ﺻﺪﺍﯼ ﻃﺒﻞ ﺩﺭ ﻧﯿﻤﻪ ﺷﺐ ﺑﻪ ﻫﻤﻪ ﺳﺮﺑﺎﺯﺍﻥ ﺗﺎﺗﺎﺭ ﺣﻤﻠﻪ ﺑﺮﺩﻩ ﻭ ﺁﻧﺎﻥ ﺭﺍ ﺑﮑﺸﯿﺪ. ﻓﺮﺩﺍﯼ ﺁﻥ ﺷﺐ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺷﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﺳﻪ ﻫﺰﺍﺭ ﺳﺮﺑﺎﺯ ﺍﻭ ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪﻩﺍﻧﺪ، ﻟﺬﺍ ﺩﺳﺘﻮﺭ ﻗﺘﻞ ﻋﺎﻡ ﺻﺎﺩﺭ ﮐﺮﺩ ﻭ ﺑﺮﺍﯼ ﺁﻭﺭﺩﻥ ﻫﺮ ﺳﺮ ﺍﺯ ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪﮔﺎﻥ ﺑﯿﺴﺖ ﺩﯾﻨﺎﺭ ﺟﺎﯾﺰﻩ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﮐﺮﺩ . ﺳﺮﺑﺎﺯﺍﻥ ﺗﺎﺗﺎﺭ ﺁﻥ ﻗﺪﺭ ﺑﺎ ﺧﻮﺩ ﺳﺮ ﺁﻭﺭﺩﻧﺪ ﮐﻪ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺩﯾﮕﺮ ﻧﻤﯽﺧﻮﺍﺳﺖ ﭘﻮﻝ ﺑﺪﻫﺪ ﻭ ﻗﯿﻤﺖ ﻫﺮ ﺳﺮ ﺭﺍ ﺑﻪ ﻧﯿﻢ ﺩﯾﻨﺎﺭ ﺭﺳﺎﻧﯿﺪ. ﻟﺬﺍ ﻭﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﺗﻌﺪﺍﺩ ﺳﺮﻫﺎ ﺑﻪ ﻫﻔﺘﺎﺩﻫﺰﺍﺭ ﻧﻔﺮ ﺭﺳﯿﺪ، ﮐﺸﺘﺎﺭ ﺭﺍ ﻣﺘﻮﻗﻒ ﮐﺮﺩ ﻭﻟﯽ ﺑﭽﻪﻫﺎﯼ ﯾﺘﯿﻢ ﺯﯾﺎﺩﯼ ﺩﺭ ﺷﻬﺮ ﺑﻪ ﺟﺎ ﻣﺎﻧﺪﻧﺪ . ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺍﺑﺘﺪﺍ ﻣﺮﺩﻡ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪﻩ ﺭﺍ ﻭﺍﺩﺍﺭ ﮐﺮﺩ ﮐﻪ ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪﮔﺎﻥ ﺗﺎﺗﺎﺭ ﺭﺍ ﺩﻓﻦ ﮐﻨﻨﺪ. ﺩﺭ ﻧﺰﺩﯾﮏ ﻣﺴﺠﺪ ﺟﺎﻣﻊ ﺍﺻﻔﻬﺎﻥ ﺩﺭ ﯾﮏ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﺮﺗﻔﻊ ﺗﻤﺎﻡ ﺑﭽﻪﻫﺎﯼ ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪﮔﺎﻥ ﺗﻮﺳﻂ ﯾﮑﯽ ﺍﺯ ﺑﺰﺭﮔﺎﻥ ﺷﻬﺮ ﺟﻤﻊ ﺁﻭﺭﯼ ﺷﺪﻧﺪ. ﺍﻣﯿﺮﺗﯿﻤﻮﺭ ﻭﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﮐﻮﺩﮐﺎﻥ ﻧﻈﺮ ﮐﺮﺩ، ﭘﺮﺳﯿﺪ ﮐﻪ ﺍﯾﻦ ﻧﮕﻮﻥ ﺑﺨﺘﺎﻥ ﺧﺎﮎ ﻧﺸﯿﻦ ﮐﯿﺴﺘﻨﺪ ﺁﻥ ﻣﺮﺩ ﺑﺰﺭﮒ ﮔﻔﺖ: ﮐﻮﺩﮐﺎﻥ ﺑﯿﻨﻮﺍ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﭘﺪﺭ ﻭ ﻣﺎﺩﺭﺷﺎﻥ ﺑﻪ ﺗﯿﻎ ﺳﺮﺑﺎﺯﺍﻥ ﺗﻮ ﻫﻼﮎ ﺷﺪﻩﺍﻧﺪ ﻭ ﺗﻮ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺧﺪﺍ ﺑﻪ ﺍﯾﻦ ﻣﻮﺟﻮﺩﺍﺕ ﺑﯽ ﮔﻨﺎﻩ ﺭﺣﻢ ﮐﻦ. ﺗﯿﻤﻮﺭ ﭼﯿﺰﯼ ﻧﮕﻔﺖ ﻭ ﺑﻪ ﺁﻥ ﺳﻮﯾﯽ ﮐﻪ ﮐﻮﺩﮐﺎﻥ ﺑﻮﺩﻧﺪ ﺭﺍﻧﺪ ﻭ ﭼﻨﺎﻥ ﻧﻤﻮﺩ ﮐﻪ ﺍﯾﺸﺎﻥ ﺭﺍ ﻧﺪﯾﺪﻩﺍﺳﺖ . ﺳﻮﺍﺭﺍﻥ ﺍﺯ ﭘﯽ ﺍﻭ ﺷﺘﺎﻓﺘﻨﺪ ﻭ ﺑﺮ ﺁﻧﺎﻥ ﮔﺬﺷﺘﻨﺪ ﻭ ﮐﻮﺩﮐﺎﻥ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺳﻢ ﺍﺳﺒﺎﻥ ﮐﻮﻓﺘﻨﺪ ﻭ ﺧﺮﺩ ﮐﺮﺩﻧﺪ ﻭ ﺩﺭ ﺯﯾﺮ ﭘﺎﯼ ﺍﺳﺒﺎﻥ ﺑﺎ ﺧﺎﮎ ﯾﮑﺴﺎﻥ ﮐﺮﺩﻧﺪ. ﭘﺲ ﺍﺯ ﺍﯾﻦ ﻗﺘﻞ ﻋﺎﻡ، ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺑﺎ ﺳﭙﺎﻫﯿﺎﻥ ﺧﻮﺩ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺷﯿﺮﺍﺯ ﺣﺮﮐﺖ ﮐﺮﺩ . ﺍﻫﺎﻟﯽ ﺷﻬﺮ ﺩﺭﻭﺍﺯﻩﻫﺎ ﺭﺍ ﮔﺸﻮﺩﻧﺪ ﺩﺭ ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﻣﻠﮏ ﻣﻨﺼﻮﺭ ﺍﺯ ﺁﻝ ﻣﻈﻔﺮ ﺩﺭ ﺩﺯﻓﻮﻝ ﺑﻮﺩ. ﺍﻭ ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﺁﻧﮑﻪ ﻫﺮ ﮐﺲ ﺍﺯ ﺁﻝ ﻣﻈﻔﺮ ﺭﺍ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺷﯿﺮﺍﺯ ﺍﺳﯿﺮ ﻧﻤﻮﺩﻩ ﺑﻮﺩ ﮐﺸﺖ ﺑﻪ ﻣﺮﺩﻡ ﺻﺪﻣﻪﺍﯼ ﻭﺍﺭﺩ ﻧﮑﺮﺩ ﻭ ﺷﺎﻋﺮ ﺑﺰﺭﮒ ﺷﯿﺮﺍﺯ ﯾﻌﻨﯽ ﺣﺎﻓﻆ ﺭﺍ ﺧﻮﺍﺳﺖ ﻭ ﺑﻪ ﺍﻭ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻣﻦ ﻗﺴﻤﺖ ﺑﺰﺭﮔﯽ ﺍﺯ ﺟﻬﺎﻥ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺿﺮﺏ ﺷﻤﺸﯿﺮ ﮔﺸﻮﺩﻡ ﻭ ﻫﺰﺍﺭﺍﻥ ﺷﻬﺮ ﺭﺍ ﻭﯾﺮﺍﻥ ﮐﺮﺩﻡ ﺗﺎ ﭘﺎﯾﺘﺨﺖﻫﺎﯼ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺁﺑﺎﺩ ﻭ ﺯﯾﺒﺎ ﮐﻨﻢ ﻭ ﺗﻮ ﺁﻥ ﺭﺍ ﮐﻪ ﺳﻤﺮﻗﻨﺪ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ ﺧﺎﻝ ﻫﻨﺪﻭﯾﯽ ﻣﯽﺑﺨﺸﯽ. ﺧﻮﺍﺟﻪ ﻓﯽ ﺍﻟﺒﺪﺍﻫﻪ ﺟﻮﺍﺏ ﺩﺍﺩ، ﺍﯼ ﺳﻠﻄﺎﻥ ﺍﯾﻦ ﺑﺨﺸﺶﻫﺎﯼ ﺑﯽ ﺟﺎ ﺑﻮﺩ ﮐﻪ ﻣﺮﺍ ﺑﻪ ﺍﯾﻦ ﺭﻭﺯﮔﺎﺭ ﻓﻼﮐﺖ ﺑﺎﺭ ﺍﻧﺪﺍﺧﺖ. ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺍﺯ ﺍﯾﻦ ﺟﻮﺍﺏ ﺣﺎﻓﻆ ﺧﻮﺷﺶ ﺁﻣﺪ ﻭ ﺍﻭ ﺭﺍ ﺑﺨﺸﯿﺪ ﻭ ﺍﻧﻌﺎﻣﯽ ﺑﻪ ﺍﻭ ﺩﺍﺩ . ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺟﻬﺎﻥﮔﯿﺮ ﻧﻪ ﺟﻬﺎﻥﺩﺍﺭ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﻓﺎﺗﺢ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﺧﻮﺑﯽ ﺑﻮﺩ. ﯾﻌﻨﯽ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ﻫﯿﭻﮔﺎﻩ ﺩﺭ ﺩﻭﺭﻩ ﻓﺘﻮﺣﺎﺗﺶ ﺷﮑﺴﺖ ﻧﻤﯽﺧﻮﺭﺩ. ﻫﻤﻪ ﺟﻬﺎﻥ ﭘﯿﺮﺍﻣﻮﻧﺶ ﺭﺍ ﻓﺘﺢ ﮐﺮﺩ. ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺷﻬﺮ ﻣﺴﮑﻮ، ﺑﺎ ﻭﺟﻮﺩ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﻃﻮﻻﻧﯽ ﺑﺎ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻭ ﻣﺎﻭﺭﺍﺀﺍﻟﻨﻬﺮ، ﺑﺎﺯﻫﻢ ﺍﺯ ﻫﺠﻮﻡ ﺍﻭ ﺩﺭ ﺍﻣﺎﻥ ﻧﻤﺎﻧﺪ. ﻫﻨﺪ ﻭ ﺑﺨﺶﻫﺎﯾﯽ ﺍﺯ ﺳﻮﺭﯾﻪ ﻭ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺷﺮﻗﯽ ﺗﺮﮐﯿﻪ ﻓﻌﻠﯽ، ﻓﺎﺻﻠﻪﻫﺎﯾﯽ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﻃﻮﻻﻧﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﺗﺪﺍﺭﮐﺎﺕ ﺑﺮﺍﯼ ﯾﮏ ﻟﺸﮕﺮﮐﺸﯽ ﺍﻫﻤﯿﺘﯽ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﺯﯾﺎﺩ ﺩﺍﺭﺩ ﻭ ﺣﺘﯽ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺑﺪﺭﺳﺘﯽ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺭﯾﺰﯼ ﻧﺸﻮﺩ، ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﻫﺠﻮﻡ ﺍﻭﻟﯿﻪ، ﺩﺭ ﺍﺛﺮ ﻣﺤﺎﺻﺮﻩ ﺷﺪﻥ، ﻟﺸﮕﺮ ﺣﻤﻠﻪ ﮐﻨﻨﺪﻩ ﻧﺎﺑﻮﺩ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﺷﺪ. ﺍﻣﺎ ﻫﯿﭻ ﯾﮏ ﺍﺯ ﺍﯾﻦ ﻣﻮﺍﺭﺩ ﺍﺯ ﺣﻤﻠﻪﻫﺎ ﻭ ﺗﺼﺮﻓﺎﺕ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﮔﺰﺍﺭﺵ ﻧﺸﺪﻩ ﻭ ﺍﯾﻦ ﻗﺪﺭﺕ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﺭﯾﺰﯼ ﻧﻈﺎﻣﯽ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﺯﯾﺎﺩ ﻭ ﺩﺭﺧﺸﺎﻧﯽ ﺭﺍ ﻣﯽﻃﻠﺒﺪ. ﺍﻣﺎ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ﻫﯿﭻ ﯾﮏ ﺍﺯ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻓﺘﺢ ﺷﺪﻩ، ﺩﺭ ﺍﺧﺘﯿﺎﺭ ﻭ ﺗﺼﺮﻑ ﺟﺎﻧﺸﯿﻨﺎﻧﺶ ﺑﺎﻗﯽ ﻧﻤﯽﻣﺎﻧﺪ. ﺍﻣﭙﺮﺍﺗﻮﺭﯼ ﺍﻭ، ﺑﻪﺳﺮﻋﺖ ﻭ ﭘﺲ ﺍﺯ ﻣﺮﮒ ﺍﻭ ﻓﺮﻭ ﻣﯽﭘﺎﺷﺪ ﻭ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪﻣﻨﻄﻘﻪ ﺧﺮﺍﺳﺎﻥ ﻣﺤﺪﻭﺩ ﻣﯽﮔﺮﺩﺩ. ﺍﻟﺒﺘﻪ ﺧﺮﺍﺳﺎﻥ ﺑﺰﺭﮒ ﯾﻌﻨﯽ ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻣﺎﻭﺭﺍﺀﺍﻟﻨﻬﺮ ﻭ ﺣﺘﯽ ﺑﺨﺶ ﺑﺰﺭﮔﯽ ﺍﺯ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ ﻓﻌﻠﯽ ﻭ ﺗﻤﺎﻣﯽ ﺧﺮﺍﺳﺎﻥ ﺍﻣﺮﻭﺯﯼ ﻭ ﺑﺨﺸﯽ ﺍﺯ ﺳﯿﺴﺘﺎﻥ. ﺷﯿﻮﻩ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺩﺭ ﺳﺮﮐﻮﺑﯽ ﺣﺎﮐﻤﺎﻥ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺑﺮ ﺗﺴﻠﯿﻢ ﻭ ﺍﺑﻘﺎ ﺍﺳﺘﻮﺍﺭ ﺑﻮﺩ . ﺣﺎﮐﻤﯽ ﮐﻪ ﺗﺴﻠﯿﻢ ﻣﯽﺷﺪ، ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﺣﺎﮐﻢ ﺩﺳﺖ ﻧﺸﺎﻧﺪﻩ ﺩﺭ ﻣﻨﺼﺐ ﺧﻮﯾﺶ ﺍﺑﻘﺎ ﻣﯽﮔﺮﺩﯾﺪ ﻭ ﺍﮔﺮ ﺳﺮﮐﺸﯽ ﻣﯽﮐﺮﺩ، ﺑﺸﺪﺕ ﺳﺮﮐﻮﺏ ﻭ ﺗﻨﺒﯿﻪ ﻣﯽﺷﺪ؛ ﻣﺜﻼً، ﺍﻣﯿﺮﻭﻟﯽ، ﮐﻪ ﺑﺮ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﮔﺮﮔﺎﻥ ﻭ ﺍﺳﺘﺮﺁﺑﺎﺩ ﺍﺑﻘﺎ ﺷﺪﻩ ﺑﻮﺩ، ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﺳﺮﮐﺸﯽ ﮐﺮﺩ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺑﻪ ﺁﻥ ﻧﻮﺍﺣﯽ ﻟﺸﮑﺮ ﮐﺸﯿﺪ ﻭ ﺍﻭ ﺭﺍ ﺳﺮﮐﻮﺏ ﮐﺮﺩ. ﺍﯾﻦ ﺟﻬﺎﻥﮔﯿﺮﯼ ﻭ ﻧﻪ ﺟﻬﺎﻥﺩﺍﺭﯼ، ﺑﺴﯿﺎﺭ ﻣﺎ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺗﺄﻣﻞ ﻓﺮﺍ ﻣﯽﺧﻮﺍﻧﺪ ﮐﻪ ﭼﻪ ﻋﻮﺍﻣﻠﯽ ﺳﺒﺐ ﻣﯽﺷﻮﺩ ﺗﺎ ﯾﮏ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﺑﺮﺍﺳﺘﯽ ﺷﮑﻞ ﺑﮕﯿﺮﺩ ﻭ ﺑﺎﻗﯽ ﺑﻤﺎﻧﺪ ﻭ ﮐﺪﺍﻣﯿﻦ ﻋﻮﺍﻣﻞ ﺩﺭ ﻋﻤﻠﮑﺮﺩ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﻧﺒﻮﺩﻩﺍﺳﺖ ﻭ ﭼﻨﯿﻦ ﺷﺪﻩﺍﺳﺖ. ﺗﻮﺍﻧﺎﯾﯽ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﺩﺭ ﻓﺘﺢ ﮐﺮﺩﻥ ﻭ ﻋﺪﻡ ﺗﻮﺍﻧﺎﯾﯽ ﺑﺎﺯﻣﺎﻧﺪﮔﺎﻥ ﺩﺭ ﺍﺩﺍﻣﻪ ﺁﻥ، ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺷﮑﻞ ﺩﺭ ﻧﺎﺩﺭﺷﺎﻩ ﻧﯿﺰ ﻣﺸﺎﻫﺪﻩ ﻣﯽﺷﻮﺩ ﻭ ﺟﺎﯼ ﺑﺮﺭﺳﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻭ ﮐﺎﻣﻠﺘﺮ ﺩﺍﺭﺩ. ﺑﺎﺯﻣﺎﻧﺪﮔﺎﻥ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺍﺯ ﭘﺴﺮﺍﻥ ﻭﯼ، ﻋﻤﺮﺷﯿﺦ ﻭ ﺟﻬﺎﻧﮕﯿﺮ ﺩﺭ ﺯﻣﺎﻥ ﺣﯿﺎﺕ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺩﺭﮔﺬﺷﺘﻨﺪ ﻭ ﻣﯿﺮﺍﻧﺸﺎﻩ ﻭ ﺷﺎﻫﺮﺥ ﻧﯿﺰ ﭼﻮﻥ ﻣﻮﺭﺩ ﺗﻮﺟﻪ ﭘﺪﺭ ﻧﺒﻮﺩﻧﺪ، ﺑﺮﺍﯼ ﺟﺎﻧﺸﯿﻨﯽ ﺍﻧﺘﺨﺎﺏ ﻧﺸﺪﻧﺪ ﻭ ﺗﯿﻤﻮﺭ، ﭘﯿﺮﻣﺤﻤﺪ ﺟﻬﺎﻧﮕﯿﺮ ﺭﺍ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺁﻥ ﺯﻣﺎﻥ ﻭﺍﻟﯽ ﮐﺎﺑﻞ ﺑﻮﺩ، ﺑﻪ ﺟﺎﻧﺸﯿﻨﯽ ﺧﻮﺩ ﺑﺮﮔﺰﯾﺪ. ﺳﯿﺎﺳﺖ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺩﺭ ﺍﺩﺍﺭﻩ ﺷﻬﺮﻫﺎﯼ ﺗﺴﺨﯿﺮ ﺷﺪﻩ، ﻭﺍﮔﺬﺍﺭﯼ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻫﺮ ﻭﻻﯾﺖ ﺑﻪ ﯾﮑﯽ ﺍﺯ ﺍﻋﻀﺎﯼ ﺧﺎﻧﺪﺍﻧﺶ ﯾﺎ ﺣﮑﺎﻡِ ﻣﺤﻠﯽِ ﻣﻮﺭﺩ ﺍﻋﺘﻤﺎﺩ ﻭ ﻗﺮﺍﺭ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺧﻮﺩﺵ ﺩﺭ ﺭﺃﺱ ﻫﻤﻪ ﺍﻣﻮﺭ ﺑﻮﺩ. ﺑﺎ ﺍﻋﻼﻡ ﺧﺒﺮ ﻣﺮﮒ ﺗﯿﻤﻮﺭ، ﺍﯾﻦ ﺍﻣﯿﺮﺯﺍﺩﮔﺎﻥ ﻭ ﻣﺪﻋﯿﺎﻥِ ﺳﻠﻄﻨﺖ، ﺑﺮ ﺳﺮ ﺟﺎﻧﺸﯿﻨﯽ ﺍﻭ ﺑﻪ ﮐﺸﻤﮑﺶ ﭘﺮﺩﺍﺧﺘﻨﺪ ﻭ ﺑﻪ ﺍﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺍﻧﺪﮐﯽ ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﻣﺮﮔﺶ، ﻣﻨﺎﺯﻋﺎﺕ ﻃﻮﻻﻧﯽ ﺧﺎﻧﻮﺍﺩﮔﯽ ﻭ ﺩﺭﻭﻧﯽ ﺑﯿﻦ ﺑﺎﺯﻣﺎﻧﺪﮔﺎﻧﺶ ﺁﻏﺎﺯ ﺷﺪ . ﺑﺮ ﺧﻼﻑ ﭼﻨﮕﯿﺰ ﮐﻪ ﭘﺴﺮﺍﻧﺶ ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﺍﻭ، ﺑﺎ ﻭﻟﯿﻌﻬﺪﯼ ﮐﻪ ﺍﻭ ﺑﺮﮔﺰﯾﺪﻩ ﺑﻮﺩ ﮐﻨﺎﺭ ﺁﻣﺪﻧﺪ ﻭ ﺑﺎ ﺣﻔﻆ ﺍﺗﺤﺎﺩ، ﺍﺯ ﻓﺮﻭﭘﺎﺷﯽ ﺍﻣﭙﺮﺍﺗﻮﺭﯼ ﺟﻠﻮﮔﯿﺮﯼ ﮐﺮﺩﻧﺪ، ﺑﺎﺯﻣﺎﻧﺪﮔﺎﻥ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺑﻪ ﺩﺭﮔﯿﺮﯼ ﺑﺎ ﻫﻢ ﭘﺮﺩﺍﺧﺘﻨﺪ. ﺑﺎﺯﻣﺎﻧﺪﮔﺎﻥ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﮐﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺍﺯ ﻧﻮﺍﺩﮔﺎﻧﺶ ﺑﻮﺩﻧﺪ، ﭘﺲ ﺍﺯ ﻣﺮﮔﺶ ﺑﻪ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﭘﺮﺩﺍﺧﺘﻨﺪ ﻭ ﻗﻠﻤﺮﻭ ﻭﺳﯿﻌﯽ ﺭﺍ ﮐﻪ ﺍﻭ ﺑﺎ ﻭﺟﻮﺩ ﺁﻥ ﻫﻤﻪ ﺟﻨﮓ ﻭ ﺷﻘﺎﻭﺕ ﺑﻪ ﻫﻢ ﭘﯿﻮﻧﺪ ﺩﺍﺩﻩ ﺑﻮﺩ، ﺗﺠﺰﯾﻪ ﻧﻤﻮﺩﻧﺪ. ﺩﺭ ﺁﻏﺎﺯ، ﻫﻤﺮﺍﻫﺎﻥ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﻣﺮﮒ «ﺻﺎﺣﺒﻘﺮﺍﻥ » (ﻟﻘﺒﯽ ﮐﻪ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺑﻪ ﺧﻮﺩ ﺩﺍﺩﻩ ﺑﻮﺩ ( ﺭﺍ ﭘﻨﻬﺎﻥ ﺩﺍﺷﺘﻨﺪ ﻭ ﺑﻪ ﻋﻼﻭﻩ ﻃﺮﺡ ﺣﻤﻠﻪ ﺑﻪ ﭼﯿﻦ ﺭﺍ ﺑﯽ ﺁﻥ ﮐﻪ ﻟﻐﻮ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ، ﻣﺘﻮﻗﻒ ﮐﺮﺩﻧﺪ. ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﭼﻮﻥ ﻧﻮﻩ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﮐﻪ ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﻭﺻﯿﺘﺶ ﺟﺎﻧﺸﯿﻦ ﺍﻭ ﻣﯽﺷﺪ ﯾﻌﻨﯽ ﭘﯿﺮﻣﺤﻤﺪ ﻓﺮﺯﻧﺪ ﻣﯿﺮﺯﺍ ﺟﻬﺎﻧﮕﯿﺮﺩﺭ ﺁﻥ ﻫﻨﮕﺎﻡ ﺩﻭﺭ ﺍﺯ ﭘﺎﯾﺘﺨﺖ ﻭ ﺩﺭ ﺣﺪﻭﺩ ﻏﺰﻧﯿﻦ ﺑﻮﺩ، ﻣﻮﻗﺘﺎ، ﺷﺨﺺ ﺩﯾﮕﺮﯼ ﺭﺍ ﺑﻪ ﻧﯿﺎﺑﺖ ﺍﺯ ﺍﻭ ﺟﺎﻧﺸﯿﻦ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﻧﻤﻮﺩﻧﺪ . ﺍﯾﻦ ﺷﺨﺺ ﺧﻠﯿﻞ ﺳﻠﻄﺎﻥ، ﭘﺴﺮ ﻣﯿﺮﺍﻧﺸﺎﻩ ( ﭘﺴﺮ ﺩﯾﮕﺮ ﺗﯿﻤﻮﺭ ) ﺑﻮﺩ ﻭ ﺩﺭ ﺁﻥ ﻫﻨﮕﺎﻡ ﺑﺎ ﻟﺸﮕﺮ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﻫﻤﺮﺍﻩ ﻭ ﺣﺎﺿﺮ ﺷﺪﻩ ﺑﻮﺩ. ﺍﻟﺒﺘﻪ ﺍﯾﻦ ﺍﻗﺪﺍﻡ ﻫﻢ ﻓﺎﯾﺪﻩﺍﯼ ﻧﺒﺨﺸﯿﺪ ﻭ ﺑﻪ ﺯﻭﺩﯼ ﺑﺎ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺑﺎﺯﻣﺎﻧﺪﮔﺎﻥ ﻣﻮﺍﺟﻪ ﺷﺪ . ﺑﻪ ﺗﺪﺭﯾﺞ ﺍﯾﻦ ﺍﺧﺘﻼﻓﺎﺕ ﻃﻮﻻﻧﯽ ﺷﺪ ﻭ ﺩﺍﻣﻨﻪ ﭘﯿﺪﺍ ﮐﺮﺩ. ﭼﻨﺎﻥ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺍﻧﺪﮎ ﻣﺪﺗﯽ، ﺍﯾﻦ ﺗﻮﻃﺌﻪﻫﺎ ﻭ ﺗﺤﺮﯾﮑﺎﺕ، ﻣﯿﺮﺍﺙ ﻋﻈﯿﻢ ﺗﯿﻤﻮﺭ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺣﮑﻮﻣﺘﻬﺎﯼ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﻭ ﻣﺘﺨﺎﺻﻢ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﮐﺮﺩ